Summary
- ผลผลิตฤดู 2569/70 เหลือ 18.757 ล้านตัน — ต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ ลดลงราว 44% จากจุดสูงสุดปี 2564/65
- ความต้องการใช้ทั้งระบบ 37–45 ล้านตัน/ปี → โรงงานจำนวนมากเดินเครื่องได้เพียง 20–30%
- ผลสำรวจจริง 49 จังหวัด (ก.ค.–ส.ค. 69, มีหน่วยงานรัฐร่วมสังเกตการณ์): พื้นที่ปลูก +2.29% แต่ผลผลิตต่อไร่ −1.32% จากโรคใบด่างและท่อนพันธุ์ติดโรค
- มูลค่าส่งออกปี 2569 สมาคมประเมิน ต่ำกว่า 70,000 ล้านบาท จากจุดสูงสุด 155,498 ล้านบาทในปี 2565
- ยื่นข้อเรียกร้อง 4 ด้านถึงรัฐบาล + ข้อเสนอนำเข้าพันธุ์ต้านทานโรคแบบเร่งด่วน
สัปดาห์ที่ผ่านมาเป็นสัปดาห์ที่อุตสาหกรรมมันสำปะหลังไทยส่งสัญญาณดังที่สุดในรอบหลายปี เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2569 สมาคมหลักทั้งสี่ของวงการ ได้แก่ สมาคมการค้ามันสำปะหลังไทย สมาคมโรงงานผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังไทย สมาคมแป้งมันสำปะหลังไทย และสมาคมโรงงานผู้ผลิตมันสำปะหลัง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ร่วมกันแถลงข่าวประกาศสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า “ภาวะวิกฤตขาดแคลนวัตถุดิบรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์” พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลยกระดับปัญหานี้เป็นวาระแห่งชาติ (ที่มา: เอกสารแถลงข่าว 4 สมาคม และสยามบิสซิเนสนิวส์, 10 ส.ค. 2569)
ตัวเลขจากเอกสารแถลงข่าว
ตารางข้อมูลย้อนหลังในเอกสารแถลงข่าวฉายภาพการถดถอยเป็นขั้นบันได ผลผลิตหัวมันสดตามการสำรวจของ 4 สมาคมเคยอยู่ที่ 31.6 ล้านตันในฤดู 2563/64 ขึ้นไปสูงสุด 33.5 ล้านตันในฤดู 2564/65 แล้วไหลลงต่อเนื่องเหลือ 18.757 ล้านตันในฤดู 2569/70 หรือลดลงราว 44% จากจุดสูงสุดในเวลาเพียงห้าปี ขณะที่ความต้องการใช้หัวมันในประเทศซึ่งเคยสูงถึง 47.2 ล้านตันต่อปีก็ถูกบีบให้หดตัวลงตามวัตถุดิบที่หาไม่ได้ โดยรวมทั้งระบบยังต้องการวัตถุดิบราว 37–45 ล้านตันต่อปี ผลคือโรงงานแปรรูปจำนวนมากเดินเครื่องได้เพียง 20–30% ของกำลังการผลิต (ที่มา: เอกสารแถลงข่าว 4 สมาคม, 10 ส.ค. 2569; ตัวเลขกำลังการผลิตตามสยามบิสซิเนสนิวส์)
ด้านมูลค่าการส่งออกผลิตภัณฑ์มันสำปะหลัง เอกสารแถลงข่าวแสดงชุดตัวเลขเต็ม: 121,797 ล้านบาท (2564) ขึ้นไปทำสถิติ “ปีทอง” 155,498 ล้านบาท (2565) แล้วลดลงทุกปีเป็น 125,858 → 109,728 → 96,604 ล้านบาทในปี 2568 ส่วนปี 2569 สมาคมประเมินทั้งปีว่าอาจต่ำกว่า 70,000 ล้านบาท ซึ่งเป็นการประเมินของสมาคมเอง ไม่ใช่การพยากรณ์ของเรา (ที่มา: เอกสารแถลงข่าว 4 สมาคม, 10 ส.ค. 2569)
ผลสำรวจอย่างเป็นทางการ ฤดู 2569/70: ตัวเลขจากพื้นที่จริง 49 จังหวัด
สิ่งที่ทำให้ตัวเลข 18.757 ล้านตันหนักแน่นคือที่มาของมัน คณะสำรวจร่วมของ 4 สมาคมลงพื้นที่จริงสามรอบ (1–3 ก.ค., 13–17 ก.ค. และ 1–7 ส.ค. 2569) ครอบคลุมแหล่งปลูก 49 จังหวัดทั่วประเทศ โดยมีกรมส่งเสริมการเกษตรและสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ร่วมสังเกตการณ์ ผลสรุป ณ วันที่ 7 สิงหาคม 2569:
- เนื้อที่เก็บเกี่ยว คาดว่าเพิ่มขึ้นจาก 6.615 เป็น 6.767 ล้านไร่ (+2.29%) — ราคาหัวมันที่จูงใจดึงเกษตรกรจากอ้อยโรงงาน ข้าวโพด และยางพารา กลับมาปลูกมัน แต่ขยายได้ไม่เต็มที่เพราะท่อนพันธุ์ขาดแคลน
- ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ คาดว่าลดลงจาก 2.809 เหลือ 2.772 ตัน/ไร่ (−1.32%) — ท่อนพันธุ์ติดโรคและต้นพันธุ์อ่อนยังถูกใช้ปลูกทั่วประเทศ โรคใบด่าง (CMD) และโรคพุ่มแจ้ยังระบาดต่อเนื่องโดยคุมไม่อยู่ ซ้ำด้วยสภาพอากาศแปรปรวนรุนแรงจากซูเปอร์เอลนีโญ
- ผลผลิตรวม คาดว่าอยู่ที่ 18.757 ล้านตัน เพิ่มขึ้นจากปีก่อนเล็กน้อย (+0.94%) — พูดให้ตรงคือ “ทรงตัวที่จุดต่ำสุดเป็นประวัติการณ์” ไม่ใช่การฟื้นตัว
รายภาค ภาคตะวันออกเฉียงเหนือยังเป็นเสาหลักที่ 10.76 ล้านตัน (+2.56%) นำโดยนครราชสีมา จังหวัดผู้ผลิตอันดับหนึ่งที่ 2.38 ล้านตัน (+3.26%) ภาคเหนือ 4.53 ล้านตัน (−0.80%) และภาคกลาง 3.47 ล้านตัน (−1.62%) ใต้ภาพรวมมีความเคลื่อนไหวน่าจับตา: เพชรบูรณ์ (+22.09%) สระบุรี (+22.56%) และลพบุรี (+19.47%) ขยายแรง สวนทางกับเลย (−11.20%) ปราจีนบุรี (−10.64%) และฉะเชิงเทรา (−9.03%) ที่ทรุดลงชัด (ที่มา: รายงานผลสำรวจฯ และตารางรายจังหวัด, 7 ส.ค. 2569)
คณะสำรวจยังทิ้งข้อสังเกตว่าตัวเลขคาดการณ์นี้อาจเปลี่ยนได้อีก เพราะท่อนพันธุ์ติดโรคทำให้ทั้งผลผลิตต่อไร่และเชื้อแป้งลดลง และราคาที่สูงจูงใจให้เกษตรกรบางส่วนเร่งขุดหัวมันก่อนครบอายุ ซึ่งกระทบทั้งน้ำหนักและคุณภาพแป้ง (ที่มา: รายงานผลสำรวจฯ, 7 ส.ค. 2569)
ต้นตอของปัญหา
รายงานผลสำรวจชี้ปมที่พันกันหลายชั้น ท่อนพันธุ์ดีต้านทานโรคใบด่างขาดแคลนจนเกษตรกรจำใจใช้ท่อนพันธุ์ไม่มีคุณภาพหรือติดโรค ทำให้โรคยิ่งแพร่กว้าง ต้นทุนการผลิตทั้งน้ำมัน ปุ๋ยเคมี ค่าแรง และค่าท่อนพันธุ์ปรับสูงขึ้นพร้อมภาวะขาดแคลนแรงงาน ขณะที่ภาระหนี้ผลักให้บางรายต้องรีบเก็บเกี่ยวเพื่อเสริมสภาพคล่อง กลายเป็นวงจรที่ทั้งหัวมันและต้นพันธุ์รุ่นถัดไปเสื่อมคุณภาพลงพร้อมกัน (ที่มา: รายงานผลสำรวจฯ, 7 ส.ค. 2569)
ข้อเรียกร้องต่อรัฐบาล และข้อเสนอเพิ่มจากคณะสำรวจ
เอกสารแถลงข่าวสรุปข้อเรียกร้องเร่งด่วน 4 ด้าน: (1) จัดการวิกฤตโรคระบาดและยกระดับสายพันธุ์เป็นวาระแห่งชาติ (2) ปฏิรูปโครงสร้างการผลิตและระบบน้ำ ตั้งเป้าฟื้นผลผลิตสู่ 35 ล้านตันภายใน 3 ปี (3) ยกระดับมาตรฐานการค้าและควบคุมกลไกตลาดให้เป็นธรรม (4) ควบคุมการนำเข้า-ส่งออกและบูรณาการข้อมูลกลางของอุตสาหกรรม (ที่มา: เอกสารแถลงข่าว 4 สมาคม, 10 ส.ค. 2569)
น่าสนใจว่ารายงานผลสำรวจเสนอเพิ่มอีกขั้น คือให้พิจารณานำเข้าพันธุ์มันสำปะหลังคุณภาพดีจากต่างประเทศเป็นกรณีเร่งด่วนพิเศษ ภายใต้มาตรการสุขอนามัยพืชที่เหมาะสม เพื่อนำมาขยายเป็นแหล่งพันธุ์คุณภาพในประเทศ พร้อมหามาตรการจูงใจให้เกษตรกรขึ้นทะเบียนเพื่อสร้างฐานข้อมูลกลางที่แม่นยำ (ที่มา: รายงานผลสำรวจฯ, 7 ส.ค. 2569)
เสียงจากพื้นที่นครราชสีมา
ประเด็นนี้ขยับเข้าสู่เวทีการเมืองเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 นายจักรภพ เพ็ญแข สส.บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย ลงพื้นที่นครราชสีมา แหล่งปลูกใหญ่ที่สุดของประเทศตามผลสำรวจข้างต้น และสรุปว่าผลผลิตในพื้นที่เหลือไม่ถึงครึ่งของความต้องการตลาดในประเทศ พร้อมเสนอจัดตั้งพื้นที่นำร่องรูปแบบ “Sandbox” รวบรวมงานวิจัย ข้อมูล และข้อเสนอที่กระจัดกระจายให้เป็นแผนปฏิบัติการเดียว ทดลองในพื้นที่สาธิตก่อนขยายผล (ที่มา: Voice TV, 14 ส.ค. 2569)
งานวิจัยพันธุ์ต้านทานเดินหน้าแล้ว
ข่าวดีคือฝั่งวิชาการไม่ได้นิ่ง งานวิจัยของทีมนักวิจัยไทยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports (เครือ Nature Portfolio) เมื่อเดือนเมษายน 2568 พัฒนาวิธีตรวจหาตัวบ่งชี้ทางชีวภาพชนิดเปปไทด์ด้วยเทคนิคแมสสเปกโทรเมทรี เพื่อคัดกรองพันธุ์ต้านทานโรคใบด่างได้เร็วขึ้น โดยเปรียบเทียบพันธุ์ต้านทานจากสถาบัน IITA 5 สายพันธุ์ รวมถึง TME B419 กับพันธุ์การค้าของไทย 6 พันธุ์ เช่น เกษตรศาสตร์ 50 ระยอง 72 และห้วยบง 60 เครื่องมือแบบนี้ช่วยให้โครงการปรับปรุงพันธุ์คัดพ่อแม่พันธุ์ได้แม่นยำขึ้น ตอบโจทย์เรื่องท่อนพันธุ์สะอาดโดยตรง (ที่มา: Scientific Reports, 12 เม.ย. 2568)
ความหมายต่อผู้ซื้อแป้งและผู้ปลูก
สำหรับผู้ซื้อแป้งมันสำปะหลัง ภาวะวัตถุดิบตึงตัวสะท้อนอยู่ในราคาแล้ว ราคาแป้งในประเทศที่สมาคมแป้งมันสำปะหลังไทยเผยแพร่อยู่ที่ 22.30 บาท/กก. ณ วันที่ 11 สิงหาคม 2569 การวางแผนคำสั่งซื้อล่วงหน้าและการสื่อสารกับผู้ผลิตสม่ำเสมอจึงสำคัญกว่าช่วงปกติ สำหรับเกษตรกร จุดที่ทุกฝ่ายเห็นตรงกัน — ทั้งแถลงการณ์ คณะสำรวจ และงานวิจัย — คือท่อนพันธุ์สะอาดปลอดโรคเป็นจุดเริ่มต้นของการฟื้นผลผลิต การเลือกแหล่งท่อนพันธุ์ที่เชื่อถือได้จึงเป็นการลงทุนที่คุ้มที่สุดของฤดูปลูกนี้
TQ Industry Starch ในฐานะผู้ผลิตแป้งมันสำปะหลังเนทีฟ ติดตามสถานการณ์วัตถุดิบอย่างใกล้ชิดและยินดีตอบคำถามลูกค้าเสมอ ดูข้อมูลผลิตภัณฑ์ของเราได้ที่ หน้าผลิตภัณฑ์
ที่มา
- เอกสารแถลงข่าว “วิกฤตมันสำปะหลัง” — สมาคมการค้ามันสำปะหลังไทย, สมาคมโรงงานผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังไทย, สมาคมแป้งมันสำปะหลังไทย และสมาคมโรงงานผู้ผลิตมันสำปะหลัง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (10 ส.ค. 2569)
- รายงานผลการสำรวจภาวะการผลิตและการค้ามันสำปะหลัง ฤดูการผลิตปี 2569/70 พร้อมตารางเปรียบเทียบรายจังหวัด — คณะสำรวจร่วม 4 สมาคม โดยมีกรมส่งเสริมการเกษตรและ สศก. ร่วมสังเกตการณ์ (7 ส.ค. 2569)
- สยามบิสซิเนสนิวส์ — 4 สมาคมมันสำปะหลังไทยประกาศภาวะวิกฤตหัวมันสำปะหลังขั้นรุนแรง (10 ส.ค. 2569): https://siambusinessnews.com/90408
- Voice TV — “จักรภพ” ชี้วิกฤตมันสำปะหลังโคราช ผลผลิตทรุดไม่ถึงครึ่งตลาดต้องการ (14 ส.ค. 2569): https://www.voicetv.co.th/read/y3oNkBSX9
- สมาคมแป้งมันสำปะหลังไทย — ราคาแป้งมันสำปะหลังรายสัปดาห์ (ข้อมูล ณ 11 ส.ค. 2569): https://www.thaitapiocastarch.org/en/information/statistics/weekly_tapioca_starch_price
- Scientific Reports — Identification of peptidome-based biomarkers of cassava mosaic disease resistance in different cassava varieties (12 เม.ย. 2568): https://www.nature.com/articles/s41598-025-97452-y